Δράση της ΕΕ για τη μικροβιακή αντοχή

Σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή

Μικροβιακή αντοχή είναι η ικανότητα των μικροοργανισμών να επιβιώνουν ή να αναπτύσσονται παρά την παρουσία αντιμικροβιακής ουσίας που κανονικά αναστέλλει ή σκοτώνει τον εν λόγω μικροοργανισμό.

Η μικροβιακή αντοχή είναι μία από τις κυριότερες παγκόσμιες απειλές για τη δημόσια υγεία και την ανάπτυξη. Τον Ιούλιο του 2022 η Επιτροπή και τα κράτη μέλη προσδιόρισαν τη μικροβιακή αντοχή ως μία από τις τρεις κυριότερες απειλές κατά της υγείας, οι οποίες απαιτούν συντονισμένη δράση σε επίπεδο ΕΕ για την ενίσχυση της ετοιμότητας και της αντίδρασης.

Η μικροβιακή αντοχή ευθύνεται για περισσότερους από 35 000 θανάτους κάθε χρόνο στην ΕΕ / στον ΕΟΧ, ως άμεση συνέπεια λοίμωξης που οφείλεται σε βακτήρια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Ο αντίκτυπος της MA στην υγεία είναι συγκρίσιμος με τον αντίκτυπο της γρίπης, της φυματίωσης και του HIV/AIDS συνδυαστικά.

Τα δεδομένα από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) δείχνουν τάσεις σημαντικής αύξησης του αριθμού των λοιμώξεων και των θανάτων που αποδίδονται σε λοιμώξεις για όλους σχεδόν τους συνδυασμούς βακτηρίων αντοχής στα αντιβιοτικά, ιδίως σε χώρους υγειονομικής περίθαλψης. Εκτιμάται ότι περίπου το 70 % των περιστατικών λοιμώξεων από ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια ήταν λοιμώξεις σχετιζόμενες με χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας

Μεταξύ 2025 και 2050, προβλέπεται ότι 39 εκατομμύρια θάνατοι θα οφείλονται άμεσα στη βακτηριακή μικροβιακή αντοχή.

Η μικροβιακή αντοχή έχει επίσης σημαντικό κόστος, μεταξύ άλλων, για τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης και για την οικονομία. Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ) εκτιμά ότι κάθε χρόνο οι δαπάνες για την υγεία και η μείωση της παραγωγικότητας του εργατικού δυναμικού λόγω του κόστους της μικροβιακή αντοχή για τις χώρες της ΕΕ / του ΕΟΧ ανέρχονται σε περίπου 11,7 δισ. ευρώ.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η μικροβιακή αντοχή θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόσθετο κόστος υγειονομικής περίθαλψης ύψους 1 τρισ. δολαρίων ΗΠΑ ετησίως έως το 2050 και σε 1 έως 3,4 τρισ. δολαρίων ΗΠΑ σε απώλειες ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος ετησίως έως το 2030.

Η ΜΑ αποτελεί απειλή για την υγεία των ανθρώπων και των ζώων, καθώς και για το περιβάλλον, καθώς μικροοργανισμοί όπως τα βακτήρια εξαπλώνονται σε όλους τους τομείς και μεταξύ αυτών. Ως εκ τούτου, το ζήτημα αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί με ολοκληρωμένη δράση σε διάφορους τομείς με βάση την προσέγγιση «Μία υγεία».

Εντατικοποίηση των δράσεων της ΕΕ:

Στις 13 Ιουνίου 2023 το Συμβούλιο ενέκρινε πρόταση σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με την εντατικοποίηση των δράσεων της ΕΕ για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία», έπειτα από πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στο πλαίσιο της δέσμης μέτρων για τα φάρμακα.

Η σύσταση του Συμβουλίου επεκτείνει και συμπληρώνει το σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της μικροβιακής αντοχής στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία» του 2017 και στις τρεις διαστάσεις του φάσματος «Μία υγεία» (ανθρώπινη υγεία, υγεία των ζώων και περιβάλλον), προκειμένου να μεγιστοποιηθούν οι συνέργειες και να επιτευχθεί ισχυρή και αποτελεσματική αντίδραση κατά της μικροβιακής αντοχής σε ολόκληρη την ΕΕ.

Οι στόχοι της σύστασης του Συμβουλίου είναι:

να ενισχύσει τα σχέδια δράσης κατά της μικροβιακής αντοχής στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία»
να ενισχύσει την επιτήρηση και την παρακολούθηση της μικροβιακής αντοχής και της κατανάλωσης αντιμικροβιακών ουσιών
να ενισχύσει την πρόληψη και τον έλεγχο των λοιμώξεων
να ενισχύσει τη διαχείριση των αντιμικροβιακών ουσιών και της συνετής χρήσης των αντιμικροβιακών ουσιών
να συνιστά στόχους για τη μικροβιακή αντοχή και την κατανάλωση αντιμικροβιακών ουσιών για την ανθρώπινη υγεία
να βελτιώσει την επικοινωνία, την εκπαίδευση και την επαγγελματική κατάρτιση
να προωθήσει την έρευνα, την ανάπτυξη και την παροχή κινήτρων για καινοτομία και πρόσβαση σε αντιμικροβιακά και άλλα ιατρικά αντίμετρα κατά της μικροβιακής αντοχής
να αυξήσει τη συνεργασία
να ενισχύσει τις παγκόσμιες δράσεις.

Για την αξιολόγηση της προόδου και των αποτελεσμάτων που επιτεύχθηκαν όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου δράσης του 2017 για τη μικροβιακή αντοχή και της σύστασης του Συμβουλίου σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανέθεσε την εκπόνηση μελέτης για τον σχεδιασμό ενός πλαισίου παρακολούθησης.

Την 1η Ιουνίου 2023 το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο ενέκρινε ψήφισμα σχετικά με τη δράση της ΕΕ για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής.

Σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της μικροβιακής αντοχής στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία» 2017

Τον Ιούνιο του 2017 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε το σχέδιο δράσης της ΕΕ κατά της μικροβιακής αντοχής στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία», όπως ζητήθηκε από τις χώρες της ΕΕ στα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 17ης Ιουνίου 2016.

Οι βασικοί στόχοι του σχεδίου αυτού βασίζονται σε τρεις κύριους πυλώνες:

Ανάδειξη της ΕΕ σε χώρο εφαρμογής βέλτιστων πρακτικών
Προώθηση της έρευνας, της ανάπτυξης και της καινοτομίας
Διαμόρφωση του θεματολογίου σε παγκόσμιο επίπεδο.

Το σχέδιο περιγράφει περισσότερες από 70 δράσεις που καλύπτουν την ανθρώπινη υγεία, την υγεία των ζώων και το περιβάλλον, η πρόοδος των οποίων παρακολουθείται τακτικά.

Στο πλαίσιο της εφαρμογής του σχεδίου δράσης, η Επιτροπή εξέδωσε κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στην ανθρώπινη υγεία. Σκοπός των κατευθυντήριων γραμμών είναι να μειωθεί η άσκοπη χρήση των αντιμικροβιακών ουσιών στους ανθρώπους και να προωθηθεί η συνετή τους χρήση.

Απευθύνονται σε όλους τους παράγοντες που είναι υπεύθυνοι για τη χρήση αντιμικροβιακών ουσιών ή διαδραματίζουν κάποιον ρόλο σε αυτήν. Αυτό συμπληρώνει τις κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ σχετικά με τη συνετή χρήση των αντιμικροβιακών στην υγεία των ζώων.

Μεταξύ της έγκρισης του σχεδίου δράσης του 2017 για τη μικροβιακή αντοχή και της έγκρισης της πρότασης της Επιτροπής για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την εντατικοποίηση των δράσεων της ΕΕ για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία», ορισμένες σημαντικές πρωτοβουλίες έχουν συμβάλει στην περαιτέρω ενίσχυση της αντίδρασης της ΕΕ στη μικροβιακή αντοχή.

Σ’ αυτές περιλαμβάνονται και οι εξής:

Κανονισμός (ΕΕ) 2022/2371 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 23ης Νοεμβρίου 2022, σχετικά με σοβαρές διασυνοριακές απειλές κατά της υγείας
Κανονισμός (ΕΕ) 2019/6 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα κτηνιατρικά φάρμακα
Κανονισμός (ΕΕ) αριθ. 2019/4 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τις φαρμακούχες ζωοτροφές
Εκτελεστική απόφαση (ΕΕ) 2020/1729 της Επιτροπής
Φαρμακευτική στρατηγική για την Ευρώπη
Στρατηγική προσέγγιση της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με τα φάρμακα στο περιβάλλον,
ο στόχος για τη μείωση των συνολικών πωλήσεων αντιμικροβιακών ουσιών στην ΕΕ για εκτρεφόμενα ζώα και υδατοκαλλιέργειες κατά 50 % έως το 2030, όπως περιγράφεται στο σχέδιο δράσης για μηδενική ρύπανση και στη στρατηγική Από το αγρόκτημα στο πιάτο

Τόσο το πρόγραμμα EU4Health όσο και το πρόγραμμα «Ορίζων Ευρώπη» παρέχουν χρηματοδότηση στο πεδίο της έρευνας, των έργων και των μελετών για τη μικροβιακή αντοχή.

Οι προηγούμενες δράσεις της ΕΕ για τη μικροβιακή αντοχή πριν από το 2017 αποδεικνύουν ότι η μικροβιακή αντοχή αποτελούσε εδώ και καιρό προτεραιότητα για την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Το δίκτυο της ΕΕ κατά της μικροβιακής αντοχής «Μία υγεία»

Το δίκτυο της ΕΕ κατά της μικροβιακής αντοχής «Μία υγεία», υπό την προεδρία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, περιλαμβάνει ειδικότερα κυβερνητικούς εμπειρογνώμονες από τους τομείς της ανθρώπινης υγείας, της υγείας των ζώων και του περιβάλλοντος, από τους οικείους επιστημονικούς οργανισμούς της ΕΕ, ενδιαφερόμενα μέρη καθώς και εμπειρογνώμονες της Επιτροπής.

Αποστολή του είναι η ενίσχυση του συντονισμού και του διαλόγου μεταξύ του τομέα της ανθρώπινης υγείας, του κτηνιατρικού και του περιβαλλοντικού τομέα στα θεσμικά όργανα της ΕΕ, στα κράτη μέλη και με τα ενδιαφερόμενα μέρη, όσον αφορά τις πολιτικές για την καταπολέμηση της μικροβιακής αντοχής.

Το δίκτυο αυτό συνεδριάζει συνήθως δύο φορές τον χρόνο.

Με σκοπό την επικοινωνία μεταξύ των μελών του δικτύου κατά της μικροβιακής αντοχής «Μία υγεία», η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φιλοξενεί την πλατφόρμα της ΕΕ για τη μικροβιακή αντοχή. Αυτό το διαδραστικό ψηφιακό δίκτυο αποσκοπεί στην προώθηση του διαλόγου μεταξύ των αρμόδιων αρχών, των επιχειρήσεων, των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και των επιστημόνων σχετικά με ζητήματα μικροβιακής αντοχής που αφορούν την Ένωση.

Ευαισθητοποίηση

Για την ευαισθητοποίηση σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) καθιέρωσε την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ενημέρωσης για τα Αντιβιοτικά, σκοπός της οποίας είναι να ευαισθητοποιήσει το κοινό σχετικά με την απειλή της μικροβιακής αντοχής για τη δημόσια υγεία και σχετικά με τη συνετή χρήση των αντιβιοτικών.

Με την πάροδο των ετών η Ευρωπαϊκή Ημέρα Ενημέρωσης για τα Αντιβιοτικά —η οποία εορτάζεται στις 18 Νοεμβρίου κάθε χρόνο μαζί με την Παγκόσμια Εβδομάδα Ενημέρωσης για τη Μικροβιακή Αντοχή— έχει εξελιχθεί σε μια πλατφόρμα παγκόσμιας εμβέλειας, σε συνεργασία με πολλές χώρες εκτός της ΕΕ, καθώς και με σχετικούς ενδιαφερόμενους φορείς, σύμφωνα με την προσέγγιση της Επιτροπής «Μία υγεία» για τη μικροβιακή αντοχή.

Επιπλέον, τον Σεπτέμβριο του 2024 η Επιτροπή ξεκίνησε εκστρατεία για την ενίσχυση της προώθησης της ευαισθητοποίησης των νέων σχετικά με τη μικροβιακή αντοχή και την αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής μέσω μιας προσέγγισης με γνώμονα το σύνολο της κοινωνίας. Η ΕΕ είναι επίσης ένθερμος υποστηρικτής της ενίσχυσης της αντίδρασης στο πλαίσιο της προσέγγισης «Μία υγεία» έναντι της απειλής της μικροβιακής αντοχής σε παγκόσμιο επίπεδο.