Skip to main content
Public Health

Orgaantransplantatie wordt steeds vaker ingezet als medische behandeling, maar de belangrijkste beperking blijft het tekort aan beschikbare organen.

Nieren worden het vaakst getransplanteerd en helpen patiënten in het eindstadium van een nierziekte. Andere organen die vaak worden getransplanteerd zijn o.a. levers, longen en harten. Ook de dunne darm en de alvleesklier kunnen worden getransplanteerd en er worden voortdurend nieuwe soorten transplantaties ontwikkeld.

Overledenen kunnen alle organen doneren, terwijl levende donoren een nier of een deel van hun lever kunnen afstaan.

2017_infographic_obtc.jpg

Wetgeving

Het wettelijk kader voor de normen voor orgaantransplantatie is Richtlijn 2010/53/EU, ook wel de Europese organenrichtlijn genoemd.

In de richtlijn staat aan welke kwaliteits- en veiligheidsnormen organen moeten voldoen. Alle stadia van het transplantatieproces zijn geregeld, van de donatie en de verwerving tot de analyse, de behandeling en de distributie.

Om te zorgen dat deze regels goed worden toegepast, heeft de Commissie in nauw overleg met de nationale instanties in de EU Richtlijn 2012/25/EU van de Commissie voorgesteld en aangenomen, over de informatie die EU-landen moeten verstrekken als zij menselijke organen voor transplantatie willen uitwisselen.

Bij het voorstel van de Commissie voor de organenrichtlijn was een effectbeoordeling gevoegd. Resolutie 2007/2210, de conclusies van de Raad nr. 15332/07 SAN over orgaandonatie en transplantatie, mededeling COM (2007) 275 van de Commissie en de raadpleging over orgaandonatie en transplantatie vormen de basis voor de bestaande wetgeving.

Richtsnoeren

De Europese Commissie werkt samen met deskundige instanties zoals de Raad van Europa (RvE) en het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) aan praktische richtsnoeren om transplantatiecentra en organisaties voor orgaanverwerving te helpen bij de toepassing van de bindende wetgeving.

Coördinatie en toepassing

De nationale bevoegde autoriteiten (BA’s) zijn belast met de toepassing van de voorschriften uit de EU-wetgeving. De Europese Commissie komt regelmatig met hen samen om de communicatie te verbeteren, beste praktijken uit te wisselen en voor een uniforme interpretatie van de richtlijnen te zorgen.

Periodieke onderzoeken door de bevoegde autoriteiten helpen de Commissie dan weer om verslagen over de concrete toepassing van de wetgeving op te stellen.

Incidenteel stellen de bevoegde autoriteiten van de EU-landen een verklaring op over een onderwerp van gemeenschappelijk belang:

Actieplan

Het Europees actieplan inzake orgaandonatie en -transplantatie (2009-2015): hechtere samenwerking tussen de lidstaten heeft de EU-landen geholpen tekorten aan organen op te vangen, transplantatiesystemen te versterken en de kwaliteit en de veiligheid van transplantatieproducten te verbeteren. Het plan heeft de EU-landen laten zien hoe zij hun nationale transplantatiewerk kunnen versterken en het vormde de basis voor diverse maatregelen met EU-subsidies. Tijdens de looptijd van het actieplan van 2009 tot 2015 werden er in de EU-landen 4600 transplantaties per jaar meer uitgevoerd.

Door de EU gefinancierde maatregelen

De Europese Commissie betaalt al geruime tijd mee aan maatregelen op het gebied van SoHO (stoffen van menselijke oorsprong) via het derde EU-gezondheidsprogramma (2014-2020) en de voorlopers daarvan, vooral in de vorm van projecten of gezamenlijke acties met de nationale instanties. Bovendien heeft het Europees Parlement voorgesteld een aantal proefprojecten op dit gebied te financieren.

De maatregelen kunnen gaan over veiligheid en kwaliteit, maar ook andere beleidsprioriteiten, zoals de beschikbaarheid van SoHO en de efficiëntie van de zorgstelsels die donaties en transplantaties mogelijk moeten maken. Enkele recente voorbeelden:

  • Gezamenlijke actie FOEDUS: bevordering van de uitwisseling van donororganen binnen de EU
  • EDITH: een project met bijzondere aandacht voor diverse praktijken in verband met donatie en transplantatie
  • EUDONORGAN: opleiding en bewustmaking over orgaandonatie in de EU en omringende landen
  • COORENOR: coördinatie van een Europees initiatief voor nationale organisaties voor orgaandonatie
  • ODEQUS: Organ Donation European Quality System (Europees kwaliteitsssysteem voor orgaandonatie)
  • Gezamenlijke actie ACCORD: Achieving Comprehensive Coordination in Organ Donation throughout the European Union (Naar een complete coördinatie van orgaandonatie in de hele EU)
  • Gemeenschappelijke actie MODE: Mutual Organ Donation and transplantation Exchanges (Wederzijdse orgaandonatie en uitwisselingen voor transplantatie): verbetering en uitbreiding van de programma’s voor orgaandonatie en transplantatie
  • EFRETOS: European Framework for the Evaluation of Organ Transplant (Europees kader voor de evaluatie van orgaantransplantatie)
  • DOPKI: Verbetering van de kennis over en praktijk van orgaandonatie
  • ALLIANCE-O: Europese samenwerking tussen nationale onderzoeksprogramma’s voor orgaandonatie en transplantatie
  • ETPOD: Europees opleidingsprogramma over orgaandonatie
  • ELIPSY: European Living Donor Psychosocial Follow-up (Psychosociale follow-up van levende donoren in Europa)
  • EULOD: donatie door levende donoren in Europa