De regeringen van de EU-landen zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor het organiseren en verstrekken van gezondheidsdiensten en medische zorg aan hun burgers.
Het gezondheidsbeleid op EU-niveau is dus een aanvulling op het nationale beleid: in al het EU-beleid en op alle beleidsgebieden wordt rekening gehouden met de bescherming van de gezondheid en er wordt gewerkt aan een sterkere Europese gezondheidsunie.
Het beleid en de acties van de EU op het gebied van de volksgezondheid hebben tot doel:
- de gezondheid van de burgers van de EU te beschermen en te verbeteren
- de modernisering en digitalisering van de zorgstelsels en de benodigde infrastructuur te ondersteunen
- de veerkracht van de Europese gezondheidsstelsels te verbeteren
- de EU-landen te helpen toekomstige pandemieën beter te voorkomen en aan te pakken.
Strategische gezondheidskwesties worden in een werkgroep op hoog niveau besproken door vertegenwoordigers van de nationale overheden en de Europese Commissie.
Voor de uitvoering van de gezondheidsstrategie en de jaarlijkse werkprogramma’s zorgen de EU-instellingen, de EU-lidstaten, regionale en lokale overheden en andere belangengroepen.
De rol van de Europese Commissie
Het directoraat-generaal Gezondheid en Voedselveiligheid van de Europese Commissie (DG SANTE) ondersteunt de EU-lidstaten bij hun inspanningen om de gezondheid van burgers te beschermen en te verbeteren, en om de toegankelijkheid, doeltreffendheid en veerkracht van de zorgstelsels te waarborgen. Zij doet dit op verschillende manieren, onder meer door:
- voorstellen voor wetgeving
- financiële steun
- coördinatie en facilitering van de uitwisseling van goede werkwijzen tussen EU-landen en gezondheidsdeskundigen
- activiteiten voor gezondheidsbevordering.
Zo kondigde de Commissie in december 2025 het “plan voor een veilig hart” en een voorstel voor biotechwetgeving aan.
Wetgeving
De EU kan gezondheidswetgeving vaststellen op grond van het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie: artikel 168 (bescherming van de volksgezondheid), artikel 114 (eengemaakte markt) en artikel 153 (sociaal beleid). De EU heeft onder meer op de volgende terreinen wetgeving vastgesteld:
- rechten van patiënten bij grensoverschrijdende gezondheidszorg
- farmaceutische producten en medische hulpmiddelen (geneesmiddelenbewaking, vervalste geneesmiddelen, klinische proeven)
- gezondheidsbeveiliging en infectieziekten
- digitale gezondheid en zorg
- tabak
- organen, bloed, weefsels en cellen
De Raad van de EU kan ook aanbevelingen over de volksgezondheid aan de EU-landen doen.
Investeren in gezondheid
Het EU4Health-programma zorgt voor financiering om de gezondheid in de Unie te verbeteren, grensoverschrijdende bedreigingen voor de gezondheid aan te pakken, de beschikbaarheid en betaalbaarheid van geneesmiddelen, medische hulpmiddelen en in een crisis relevante producten te verbeteren en de veerkracht van zorgstelsels te vergroten.
Ook via andere EU-programma’s wordt in zorgstelsels, gezondheidsonderzoek, de benodigde infrastructuur of andere gezondheidsgerelateerde aspecten geïnvesteerd. De belangrijkste zijn:
- de cluster “gezondheid” van Horizon Europa, waarmee onderzoek en innovatie wordt ondersteund met het oog op een hoogwaardige toegankelijke gezondheidszorg, een veerkrachtige EU die voorbereid is op opkomende dreigingen, en hoogwaardige digitale diensten voor iedereen
- de EU-cohesiefondsen, waarmee wordt geïnvesteerd in de volksgezondheid in de EU-landen en -regio’s
- de faciliteit voor veerkracht en herstel
Politieke prioriteiten 2024-2029
Om het concurrentievermogen en de welvaart van Europa in stand te houden, zal de Commissie de komende jaren werken aan een meer circulaire en veerkrachtige economie. Dat betekent onder andere dat we een duurzamer productie- en consumptiepatroon moeten ontwikkelen, waarbij de hulpbronnen in onze economie langer hun waarde behouden. Volksgezondheidsmaatregelen kunnen helpen deze ambitie waar te maken door meer aandacht voor preventie, veerkracht en concurrentievermogen om nieuwe en opkomende bedreigingen en uitdagingen voor de gezondheid het hoofd te kunnen bieden.
Belangrijke prioriteiten op het gebied van de volksgezondheid zijn:
- de Europese gezondheidsunie voltooien door de toeleveringsketens te diversifiëren, de toegang tot de meest geavanceerde behandelingen te bevorderen en de gezondheids- en farmaceutische sector veerkrachtiger te maken
- de afhankelijkheid van kritieke geneesmiddelen en ingrediënten verminderen via wetgeving over kritieke geneesmiddelen
- intensiever werken aan preventieve gezondheid, met name op het gebied van geestelijke gezondheid, hart- en vaatziekten en kanker, en aan behandelingen voor degeneratieve ziekten en onderzoek naar autisme
- de veiligheid van onze gezondheidszorgstelsels waarborgen door middel van een Europees actieplan voor de cyberbeveiliging van ziekenhuizen en zorgaanbieders
- het makkelijker maken om biotechnologie sneller van het laboratorium naar de markt te brengen met Europese biotechwetgeving
Zie ook:
- Prioriteiten 2024-2029
- Hervorming van de geneesmiddelenwetgeving van de EU
- Wetgeving over kritieke geneesmiddelen
- Evaluatie van gezondheidstechnologie
- Medische hulpmiddelen
- Geestelijke gezondheid
- EU-plan voor cardiovasculaire gezondheid: verzoek om input
- Kanker
- Verordening betreffende de Europese ruimte voor gezondheidsgegevens (EHDS)
- Europees actieplan voor de cyberbeveiliging van ziekenhuizen en zorgaanbieders
- Biotechwetgeving
