De EU wordt geconfronteerd met een evoluerende situatie in verband met gezondheidsbedreigingen, waarbij opkomende infectieziekten en extreme weergebeurtenissen de nationale gezondheidszorgstelsels kunnen overbelasten, met aanzienlijke sociale en economische verliezen tot gevolg.
Paraatheid is van cruciaal belang:
- voor de EU en de lidstaten om te anticiperen op risico’s
- om opkomende dreigingen vroegtijdig op te sporen
- om onmiddellijk doeltreffend te kunnen reageren voordat een crisis escaleert.
De Europese Commissie heeft het EU-kader voor gezondheidsbeveiliging in november 2020 herzien in het kader van haar inspanningen om een sterke Europese gezondheidsunie tot stand te brengen.
Verordening (EU) 2022/2371 inzake ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen voorziet in een versterkte rechtsgrondslag om de capaciteit van de EU op het gebied van preventie, paraatheid, surveillance, risicobeoordeling, vroegtijdige waarschuwing en respons te vergroten.
De onlangs aangenomen EU-strategie voor een paraatheidsunie heeft tot doel de civiele en militaire paraatheid en gereedheid van de EU voor toekomstige crises, waaronder de volksgezondheid, te vergroten.
Het preventie-, paraatheids- en responsplan van de Unie voor gezondheidscrises
De Europese Commissie heeft het preventie-, paraatheids- en responsplan van de Unie voor gezondheidscrises opgesteld, dat tot doel heeft de gezondheid en het welzijn van mensen in de hele EU/EER te beschermen. Het plan van de Unie:
- bevordert een doeltreffende en gecoördineerde respons op grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen op EU-niveau
- biedt een operationele toolbox voor crisismanagers in de EU-lidstaten en EER-landen, de Commissie, EU-instanties en -organen
- legt gezamenlijke regelingen voor governance, capaciteiten en middelen in de EU uit
- benadrukt sectoroverschrijdende en grensoverschrijdende samenwerking op regionaal niveau
- vormt een kernactie ter uitvoering van de EU-strategie voor een paraatheidsunie in de gezondheidssector, op basis van artikel 5 van Verordening (EU) 2022/2371.
Het is opgebouwd rond de vier fasen van de cyclus voor de beheersing van gezondheidscrises (figuur 1).
Het plan van de Unie voor gezondheidscrises is een dynamisch document dat regelmatig wordt herzien om rekening te houden met veranderingen in de rechtsgrondslag, de operationele omgeving en de lessen die zijn getrokken uit oefeningen of reacties op reële gebeurtenissen.
Coördinatie in verband met preventie-, paraatheids- en responsplanning
Preventie-, paraatheids- en responsplanning zijn essentieel voor een doeltreffende monitoring van, vroegtijdige waarschuwing bij, en respons op grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen. Bij Verordening (EU) 2022/2371 is een alomvattend, voortdurend bijgewerkt planningskader voor de lidstaten en de EU vastgesteld (figuur 2).
Om de drie jaar brengen de lidstaten aan de Commissie verslag uit over hun preventie-, paraatheids- en responsplanning, aan de hand van een rapportagemodel zoals vastgesteld bij Uitvoeringsverordening (EU) 2023/1808 van de Commissie, dat het volgende omvat:
- uitvoering van capaciteiten in het kader van de Internationale Gezondheidsregeling (IGR) van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)
- interoperabiliteitsregelingen tussen de gezondheidssector en andere relevante sectoren
- bestuur, capaciteiten en middelen
- nationale responsplannen voor epidemieën, antimicrobiële resistentie, zorginfecties en andere ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen
- de maatregelen die zijn genomen om de vastgestelde lacunes te verhelpen
- grensoverschrijdende interregionale en intersectorale coördinatie.
De Commissie heeft, zoals vereist bij artikel 7, lid 2, van Verordening (EU) 2022/2371 inzake ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen, een overzicht opgesteld van de aanbevelingen over paraatheid bij en respons op ernstige grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen, op basis van de verslagen over preventie-, paraatheids- en responsplanning die de EU-lidstaten en de EER-landen in 2023 hebben opgesteld.
Tegelijkertijd voert het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) beoordelingen van de paraatheid voor noodsituaties op het gebied van de volksgezondheid (Public Health Emergency Preparedness Assessments — PHEPA) uit om de lidstaten om de drie jaar te beoordelen overeenkomstig Gedelegeerde Verordening (EU) 2024/1232 van de Commissie. Het ECDC doet aanbevelingen aan de landen om hun capaciteiten te versterken.
Het Gezondheidsbeveiligingscomité (Health Security Committee - HSC) coördineert de inspanningen op het gebied van preventie-, paraatheids- en responsplanning bij grensoverschrijdende gezondheidsbedreigingen. De lidstaten en de Commissie werken in het HSC samen om ervoor te zorgen dat de nationale plannen en het plan van de Unie naadloos op elkaar aansluiten.
Oefeningen
De EU vergroot de paraatheid door regelmatig oefeningen te houden om zowel de EU- als de nationale plannen te testen.
Het EU4Health-programma ondersteunt opleiding en gezamenlijke oefeningen om landen in staat te stellen ervaringen, richtsnoeren en beste praktijken uit te wisselen.
Deze initiatieven bevorderen de samenwerking tussen nationale autoriteiten, instellingen en de Commissie en zorgen voor een doeltreffende informatie-uitwisseling en respons tijdens snel evoluerende crises.
