Vaccinatie is het belangrijkste instrument om ziekten te voorkomen en een van de meest kosteneffectieve volksgezondheidsmaatregelen.
Immunisatie door vaccinatie is de beste manier om te voorkomen dat we het slachtoffer worden van ernstige en soms zelfs dodelijke besmettelijke ziekten.
Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) voorkomt vaccinatie wereldwijd naar schatting 3,5 tot 5 miljoen sterfgevallen per jaar en dalen ziektespecifieke behandelingskosten erdoor.
Dankzij grootschalige vaccinatie:
- zijn pokken uitgeroeid
- is Europa poliovrij gemaakt
- zijn tal van andere ziekten bijna uitgeroeid.
De vaccins die in de EU worden gebruikt, zijn veilig en doeltreffend
Er gelden erg strikte regels voor de goedkeuring van vaccins voordat zij in de EU in de handel mogen worden gebracht.
Het Europees Geneesmiddelenbureau (EMA) voert een zeer uitgebreide evaluatie uit van nieuwe vaccins, zodra die door de productiebedrijven zijn ontwikkeld en getest in klinische proeven. Pas na een gunstige beoordeling kan de Europese Commissie een vergunning afgeven om het vaccin in de handel te brengen.
Wanneer een vaccin op de markt is, blijft het EMA de veiligheid ervan controleren. Al die stappen zijn ontwikkeld om optimale veiligheid te garanderen, waarbij de gezondheid en het welzijn van de bevolking voorop staan.
Alle bestanddelen van vaccins die in de Europese Unie op de markt komen, worden grondig onderzocht.
Huidige uitdagingen
De EU en de buurlanden kampen vandaag de dag nog steeds met uitbraken van ziekten die door vaccinatie te voorkomen zijn. De oorzaak daarvan is een te lage vaccinatiegraad.
Een levensloopbenadering van vaccinatie is essentieel om het volledige potentieel van immunisatie op alle leeftijden te maximaliseren. Tijdig laten vaccineren in overeenstemming met de nationale schema’s en richtlijnen, is dus de boodschap.
De potentiële belemmeringen voor vaccinatie zijn complex en omvatten een combinatie van factoren, zoals beperkte toegang tot vaccinatiediensten, verstoorde levering of onjuiste informatie over vaccins.
Uitdagingen in verband met het vertrouwen van de bevolking in vaccinatie, de geografisch ongelijke toegankelijkheid en vaccinatiegraad en de verspreiding van onjuiste en misleidende informatie zijn zorgwekkend en vormen volgens deskundigen een regelrechte bedreiging voor de volksgezondheid.
De Europese Commissie en de EU-lidstaten zetten zich samen in voor gelijke toegang tot vaccins voor alle EU-burgers, de strijd tegen misinformatie en desinformatie en de toename van het vertrouwen in vaccins.
Actie op EU-niveau
De EU-landen zijn zelf bevoegd voor vaccinatie, maar de Europese Commissie verleent steun om hun vaccinatiebeleid en -programma’s te coördineren.
Vormen van kanker die door vaccinatie te voorkomen zijn
In 2024 is een aanbeveling van de Raad over door vaccinatie te voorkomen vormen van kanker aangenomen om de EU-lidstaten te helpen het gebruik van vaccinatie tegen humane papillomavirussen (HPV) en het Hepatitis B-virus (HBV) te verhogen.
Aanbevelingen aan de EU-landen betreffen met name een betere toegang tot vaccinatie, gerichte communicatie over het belang van HPV- en HBV-vaccinatie met het oog op kankerpreventie en een betere monitoring van de vaccinatiegraad als basis voor maatregelen op het gebied van de volksgezondheid.
Een van de doelstellingen van het Europees kankerbestrijdingsplan is baarmoederhalskanker uit te bannen door jongeren te vaccineren tegen het humaan papillomavirus (HPV), dat baarmoederhalskanker veroorzaakt en ook in verband wordt gebracht met kanker in het hoofd- en halsgebied en anuskanker.
In het plan wordt met name opgeroepen tot vaccinatie van ten minste 90% van de doelpopulatie van meisjes in de EU en tot een sterke verhoging van de vaccinatiegraad van jongens.
De gezamenlijke actie Shield (Strategies for Health Interventions to Eliminate Infection-related Cancers – gezondheidsstrategieën om infectiegerelateerde kankers uit te bannen), gefinancierd door het EU4Health-programma, ondersteunt de lidstaten bij het verhogen van de HPV- en HBV-vaccinatiegraad, het verbeteren van monitoringsystemen en het ontwikkelen van uitgebreide biomedische preventieprogramma’s.
Daarnaast heeft de Commissie steun verleend aan de ontwikkeling van een communicatiemodel voor bewustmaking en bestrijding van misinformatie en desinformatie over HPV- en HBV-vaccinatie, dat de lidstaten praktische richtsnoeren biedt voor empirisch onderbouwde communicatie met het publiek. Via de gezamenlijke actie Shield zal dat model worden omgezet in concrete bewustmakingscampagnes ter bevordering van HPV- en HBV-vaccinatie als doeltreffende instrumenten voor kankerpreventie.
Luchtweginfecties
Vaccinatie tegen luchtweginfecties, zoals seizoensgebonden influenza, SARS-CoV-2 (COVID-19), respiratoir-syncytiumvormend virus (RSV) en pneumokokkenziekte, helpt cardiovasculaire complicaties bij risicogroepen te voorkomen. Vaccinatie van mensen van 65 jaar en ouder en mensen met hart- en vaatziekten vermindert het risico op hartaanvallen, beroertes en andere acute gebeurtenissen.
Het plan voor een veilig hart, dat in december 2025 door de Europese Commissie is bekendgemaakt, bevat een voorstel voor een aanbeveling van de Raad over vaccinatie tegen luchtweginfecties als preventieve maatregel tegen hart- en vaatziekten.
Aanbeveling van de Raad over betere samenwerking bij de bestrijding van ziekten die door vaccinatie kunnen worden voorkomen
In december 2018 hebben de ministers van Volksgezondheid van de EU een aanbeveling van de Raad aangenomen over een intensievere samenwerking bij de bestrijding van ziekten die door vaccinatie kunnen worden voorkomen.
Dat beleidsinitiatief riep op tot acties zoals de coördinatie van de aankoop van vaccins, de ondersteuning van onderzoek en innovatie en de aanpak van de weerstand tegen vaccins. De algemene doelstelling was een verhoging van de vaccinatiegraad in de EU vanuit een levensloopbenadering.
Via de gezamenlijke actie rond vaccinatie (2018-2022), medegefinancierd door het derde EU-gezondheidsprogramma (3,55 miljoen euro), heeft de Europese Commissie haar steun voor nationale vaccinatie-inspanningen opgevoerd om de vaccinatiegraad te verhogen. De gezamenlijke actie is in 2018 van start gegaan en had tot doel de weerstand tegen vaccinatie aan te pakken en de vaccinatiegraad in de EU te verhogen.
- Aanbeveling van de Raad
- Mededeling van de Commissie
- Vragen en antwoorden
- Video (EN, ondertitels beschikbaar in het EN, FR, DE, IT en RO)
- Factsheet (EN, ook beschikbaar in het FR, DE, IT, PT en RO)
- Factsheet – Uitvoering van EU-maatregelen om het vertrouwen in vaccins te vergroten
De Commissie helpt de EU-landen ook om de vaccinatiegraad op peil te houden of zelfs te verhogen. Daartoe:
- stimuleert zij de vaccinatie tegen seizoensgriep bij risicogroepen
- moedigt zij de EU-landen aan alle kinderen te laten immuniseren volgens de nationale schema’s
- zet zij in op de bewustmaking van het belang van immunisatie en ondersteunt zij de activiteiten van de EU-landen
Tussen 2022 en 2025 heeft de Europese Commissie de communicatiecampagne #UnitedInProtection georganiseerd om mensen bewust te maken van de voordelen van een levenslange aanpak van vaccinatie.
Veilige COVID-19-vaccins voor Europa
- Op 17 juni 2020 heeft de Europese Commissie een EU-strategie voor COVID-19-vaccins voorgesteld om de ontwikkeling, productie en uitrol van een coronavaccin te versnellen. Veilige en doeltreffende vaccins tegen SARS-CoV-2, het virus dat COVID-19 veroorzaakt, vormen onze beste strategie om geleidelijk een einde te maken aan de pandemie.
- Op 15 oktober 2020 heeft de Commissie een mededeling over de voorbereiding van COVID-19-vaccinatiestrategieën en inzet van COVID-19-vaccins gepubliceerd met de belangrijkste elementen – met name de definitie van prioritaire groepen voor vaccinatie – waarmee de lidstaten rekening moeten houden bij de ontwikkeling van hun nationale COVID-19-vaccinatieplannen.
- Lees meer over de acties van de Commissie ter ondersteuning van de wereldwijde inzet van veilige en doeltreffende vaccins: veilige COVID-19-vaccins voor Europa.
Coalitie voor vaccinatie
In het voorjaar van 2019 is een coalitie voor vaccinatie opgericht, die Europese verenigingen van gezondheidswerkers en studenten samenbrengt en stimuleert om bij burgers en collega’s voor vaccinatie te pleiten. De leden van de coalitie voor vaccinatie verbinden zich ertoe accurate informatie aan het publiek te verstrekken, mythen rond vaccins en vaccinatie te ontkrachten en goede praktijken uit te wisselen.
