Przejdź do treści głównej
Symbol graficzny Komisji Europejskiej
pl
Public Health

Informacje ogólne

Szczepienia są główną metodą profilaktyki chorób, są też jednym z najbardziej opłacalnych środków ochrony zdrowia publicznego, jakie są dostępne. 

Immunizacja przez szczepienia stanowi najlepszą ochronę przed poważnymi chorobami, chorobami możliwymi do uniknięcia, a także śmiertelnymi chorobami zakaźnymi.

Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) szczepienia zapobiegają co roku 3,5–5 mln zgonów na całym świecie i zmniejszają koszty leczenia konkretnych chorób.

Dzięki powszechnym szczepieniom:

  • wyeliminowano ospę prawdziwą
  • w Europie wyeliminowano polio
  • wiele innych chorób prawie przestało istnieć.

Szczepionki stosowane w UE są bezpieczne i skuteczne.

W Unii Europejskiej obowiązują bardzo surowe przepisy dotyczące zatwierdzania wszelkich szczepionek wprowadzanych na rynek.

Europejska Agencja Leków (EMA) przeprowadza bardzo kompleksową ocenę nowych szczepionek po ich zaprojektowaniu i przetestowaniu w badaniach klinicznych przez producenta. Jeżeli wynik oceny jest pozytywny, Komisja Europejska może wydać pozwolenie na dopuszczenie szczepionki do obrotu.

Po wydaniu przez Komisję pozwolenia i dopuszczeniu szczepionek do obrotu na rynku unijnym EMA nadal ocenia ich bezpieczeństwo i sprawuje nad nimi nadzór. Wszystkie te działania mają na celu zapewnienie jak najwyższego poziomu bezpieczeństwa. Zdrowie i dobrostan obywateli jest tu kwestią najważniejszą.

Wszystkie składniki szczepionek wprowadzanych do obrotu w Unii Europejskiej podlegają surowej kontroli.

Obecne wyzwania

Obecnie UE i otaczające ją kraje nadal zmagają się z chorobami, które można zwalczać za pomocą szczepień, ponieważ poziom zaszczepienia jest niewystarczający. 

Szczepienia na kolejnych etapach życia człowieka mają zasadnicze znaczenie, aby osiągnąć pełny potencjał szczepień we wszystkich grupach wiekowych. Oznacza to, że należy pamiętać o aktualności szczepień, zgodnie z krajowymi harmonogramami i wytycznymi.

Potencjalne bariery dla szczepień są złożone i obejmują różne czynniki, między innymi ograniczony dostęp do szczepień, zakłócenia w dostawach lub wprowadzające w błąd informacje na temat szczepionek.

Osłabienie zaufania publicznego do szczepień, różnice geograficzne w dostępności szczepionek i wskaźniku szczepień oraz rozprzestrzenianie się fałszywych i wprowadzających w błąd informacji na temat szczepień budzą niepokój i są dużym wyzwaniem dla ekspertów w dziedzinie zdrowia publicznego.

Komisja Europejska i kraje UE wspólnie starają się zapewnić sprawiedliwy dostęp do szczepionek wszystkim obywatelom UE, zwalczać błędne informacje i dezinformację oraz poprawić zaufanie do szczepionek.

Działania na szczeblu UE

Polityka szczepień leży w gestii organów krajowych, niemniej jednak Komisja Europejska wspiera państwa członkowskie UE w koordynacji realizowanych przez nie strategii i programów.

Nowotwory, którym można zapobiegać za pomocą szczepień

W 2024 r. przyjęto zalecenie Rady w sprawie nowotworów zwalczanych drogą szczepień, aby wesprzeć kraje UE w zwiększaniu wskaźnika wyszczepienia przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) i wirusowi zapalenia wątroby typu B (HBV).

Zalecenia dla krajów UE obejmują ułatwianie dostępu do szczepień, ukierunkowaną komunikację na temat znaczenia szczepień przeciwko HPV i HBV w perspektywie profilaktyki nowotworów oraz lepsze monitorowanie wskaźnika wyszczepienia w celu wsparcia działań w zakresie zdrowia publicznego. 

Jednym z celów europejskiego planu walki z rakiem jest wyeliminowanie raka szyjki macicy poprzez szczepienie młodych ludzi przeciwko wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV), który go powoduje. Ten wirus jest również powiązany z rakiem głowy i szyi oraz nowotworami odbytu.

W planie wezwano do zaszczepienia co najmniej 90 proc. docelowej populacji dziewcząt w UE oraz do znacznego zwiększenia wskaźnika wyszczepienia chłopców.

Finansowane z Programu UE dla zdrowia wspólne działanie SHIELD (Strategie interwencji zdrowotnych w celu wyeliminowania nowotworów związanych z zakażeniami) wspiera kraje UE w zwiększaniu wyszczepienia przeciwko HPV i HBV, ulepszaniu systemów monitorowania oraz opracowywaniu kompleksowych programów profilaktyki biomedycznej.

Oprócz tego Komisja wsparła opracowanie modelu komunikacji w zakresie budowania świadomości oraz zwalczania informacji wprowadzających w błąd i dezinformacji na temat szczepień przeciwko HPV i HBV, który zawiera praktyczne wytyczne dla krajów UE dotyczące komunikacji publicznej opartej na dowodach. Dzięki wspólnemu działaniu SHIELD model ten zostanie przełożony na konkretne kampanie informacyjne propagujące szczepienia przeciwko HPV i HBV jako skuteczne narzędzia profilaktyki nowotworów.

Zakażenia dróg oddechowych

Szczepienia przeciwko zakażeniom układu oddechowego, takim jak grypa sezonowa, SARS-CoV-2 (COVID-19), syncytialny wirus oddechowy (RSV) i choroba pneumokokowa, pomagają zapobiegać powikłaniom układu krążenia w grupach wysokiego ryzyka. Szczepienia u osób w wieku 65 lat i starszych, a także u osób cierpiących na choroby układu krążenia, zmniejszają ryzyko zawału serca, udaru i innych poważnych zdarzeń.

Zgodnie z przedstawionym w grudniu 2025 r. Planem „Bezpieczne serce” Komisja Europejska przedłoży wniosek dotyczący zalecenia Rady w sprawie szczepień przeciwko infekcjom dróg oddechowych w ramach profilaktyki chorób układu krążenia. 

Zalecenie Rady w sprawie ściślejszej współpracy w zakresie przeciwdziałania chorobom zwalczanym drogą szczepień

W grudniu 2018 r. ministrowie zdrowia państw członkowskich UE przyjęli zalecenie Rady w sprawie ściślejszej współpracy w zakresie przeciwdziałania chorobom zwalczanym drogą szczepień. 

W ramach tej inicjatywy politycznej wezwano do podjęcia działań, takich jak koordynacja zamówień szczepionek, wspieranie badań naukowych i innowacji oraz rozwiązanie problemu uchylania się od szczepień. Ogólnym celem było zwiększenie poziomu zaszczepienia w UE na wszystkich etapach życia.

Za pośrednictwem wspólnego działania w zakresie szczepień (2018–2022), współfinansowanego w ramach trzeciego Programu działań Unii w dziedzinie zdrowia (3,55 mln euro), Komisja Europejska zwiększyła swoje wsparcie dla krajowych działań na rzecz większego wyszczepienia. Wspólne działanie, rozpoczęte w 2018 r., miało na celu rozwiązanie problemu uchylania się od szczepień oraz zwiększenia zasięgu szczepień w UE.

Ponadto Komisja wspiera państwa członkowskie UE w utrzymywaniu i zwiększaniu wskaźników szczepień poprzez:

W latach 2022–2025 Komisja Europejska przeprowadziła kampanię informacyjną #UnitedInProtection, której celem była poprawa świadomości społecznej na temat korzyści płynących ze szczepień przez całe życie.

Bezpieczne szczepionki na COVID-19 dla Europejczyków

Koalicja na rzecz szczepień

Wiosną 2019 r. utworzono koalicję na rzecz szczepień, która zrzesza europejskie stowarzyszenia pracowników opieki zdrowotnej i stowarzyszenia studentów w celu propagowania szczepień w codziennej pracy z pacjentami i innymi pracownikami opieki zdrowotnej. Członkowie tej koalicji wspierają rzetelne informowanie opinii publicznej, zwalczanie mitów wokół szczepień i szczepionek oraz wymianę najlepszych praktyk w tym obszarze.

Dodatkowe informacje