Ο εμβολιασμός αποτελεί το πρωτεύον εργαλείο για την πρόληψη των ασθενειών και ένα από τα πλέον αποτελεσματικά από πλευράς κόστους μέτρα για τη δημόσια υγεία.
Η ανοσοποίηση μέσω των εμβολίων είναι η καλύτερη άμυνα που έχουμε απέναντι σε σοβαρές και ενίοτε θανατηφόρες μεταδοτικές ασθένειες, οι οποίες μπορούν να προληφθούν.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), ο εμβολιασμός αποτρέπει περίπου 3,5 έως 5 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως κάθε χρόνο και μειώνει το κόστος θεραπείας για συγκεκριμένες νόσους.
Χάρη στον εκτεταμένο εμβολιασμό:
- η ευλογιά έχει εξαλειφθεί
- η Ευρώπη έχει απαλλαγεί από την πολιομυελίτιδα
- πολλές άλλες νόσοι έχουν σχεδόν εξαλειφθεί
Τα εμβόλια που χρησιμοποιούνται στην ΕΕ είναι ασφαλή και αποτελεσματικά
Στην Ευρωπαϊκή Ένωση εφαρμόζονται πολύ αυστηροί κανόνες για την έγκριση οποιουδήποτε εμβολίου διατίθεται στην αγορά.
Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων (EMA) διενεργεί μια πολύ ολοκληρωμένη αξιολόγηση των νέων εμβολίων, μόλις αυτά σχεδιαστούν και δοκιμαστούν σε κλινικές δοκιμές από τις εταιρείες παρασκευής. Μετά από θετική αξιολόγηση, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να εκδώσει άδεια κυκλοφορίας στην αγορά.
Ο EMA εξακολουθεί να αξιολογεί την ασφάλεια των εμβολίων μετά τη διάθεσή τους στην αγορά και να τα επιτηρεί μετά την έγκρισή τους. Όλα αυτά τα βήματα έχουν σχεδιαστεί για να εξασφαλίζουν τη μέγιστη δυνατή ασφάλεια, με τελικό μέλημα την υγεία και την ευημερία του πληθυσμού.
Όλα τα συστατικά των εμβολίων που διατίθενται στην Ευρωπαϊκή Ένωση υποβάλλονται σε εντατικό έλεγχο.
Οι σημερινές προκλήσεις
Σήμερα, η ΕΕ και οι γειτονικές χώρες εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν εστίες νόσων που προλαμβάνονται με εμβολιασμό, λόγω των ανεπαρκών ποσοστών εμβολιαστικής κάλυψης.
Είναι αναγκαίο να υιοθετηθεί μια προσέγγιση του εμβολιασμού καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής για να αξιοποιηθούν στο μέγιστο οι δυνατότητες της ανοσοποίησης σε όλες τις ηλικίες. Αυτό σημαίνει ότι τα άτομα πρέπει να διατηρούν ενήμερα τα συνιστώμενα εμβόλια, σύμφωνα με τα εθνικά προγράμματα και τις κατευθυντήριες γραμμές.
Τα πιθανά εμπόδια στον εμβολιασμό είναι πολύπλοκα και περιλαμβάνουν συνδυασμό παραγόντων, όπως η περιορισμένη πρόσβαση σε υπηρεσίες ανοσοποίησης, η διακοπή του εφοδιασμού ή η παραπληροφόρηση σχετικά με τα εμβόλια.
Οι προκλήσεις όσον αφορά την εμπιστοσύνη του κοινού στον εμβολιασμό, οι γεωγραφικές διαφορές ως προς την πρόσβαση στα εμβόλια και την καθιέρωσή τους, καθώς και η αύξηση των ψευδών και παραπλανητικών πληροφοριών σχετικά με τον εμβολιασμό, αποτελούν πηγή ανησυχίας και μείζονα πρόκληση για τους εμπειρογνώμονες στον τομέα της δημόσιας υγείας.
Η εξασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στα εμβόλια για όλους τους πολίτες της ΕΕ, η καταπολέμηση της εσφαλμένης πληροφόρησης και της παραπληροφόρησης, καθώς και η βελτίωση της εμπιστοσύνης στα εμβόλια αποτελούν κοινούς στόχους της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των κρατών μελών της ΕΕ.
Δράση σε επίπεδο ΕΕ
Παρόλο που η πολιτική εμβολιασμού εμπίπτει στην αρμοδιότητα των εθνικών αρχών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στηρίζει τις χώρες της ΕΕ για τον συντονισμό των πολιτικών τους και των προγραμμάτων τους.
Καρκίνοι που προλαμβάνονται με εμβολιασμό
Το 2024 εκδόθηκε η σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με τους καρκίνους που προλαμβάνονται με εμβολιασμό, η οποία αποσκοπούσε στο να βοηθήσει τα κράτη μέλη της EΕ να αυξήσουν τη χρήση του εμβολιασμού κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) και του ιού της ηπατίτιδας Β (HBV).
Οι συστάσεις προς τις χώρες της ΕΕ περιλαμβάνουν την ευκολότερη πρόσβαση στον εμβολιασμό, τη στοχευμένη επικοινωνία σχετικά με τη σημασία του εμβολιασμού κατά του HPV και του HBV στο πλαίσιο της πρόληψης του καρκίνου, και την καλύτερη παρακολούθηση των ποσοστών εμβολιαστικής κάλυψης ως τεκμηρίωση της δράσης για τη δημόσια υγεία.
Ένας από τους στόχους του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου είναι να εξαλείψει τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας μέσω του εμβολιασμού των νέων κατά του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV) ο οποίος τον προκαλεί και συνδέεται επίσης με καρκίνους του κεφαλιού και του τραχήλου, καθώς και με τον καρκίνο του πρωκτού.
Πιο συγκεκριμένα, στόχος του σχεδίου είναι να εμβολιαστεί τουλάχιστον το 90 % του πληθυσμού-στόχου στην ΕΕ, δηλ. τα κορίτσια, και να αυξηθεί σημαντικά το ποσοστό εμβολιασμού των αγοριών.
Η κοινή δράση SHIELD (Στρατηγικές για παρεμβάσεις στον τομέα της υγείας με σκοπό την εξάλειψη των καρκίνων που σχετίζονται με λοιμώξεις) χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία» και στηρίζει τα κράτη μέλη για να αυξήσουν την εμβολιαστική κάλυψη κατά του HPV και του HBV, να ενισχύσουν τα συστήματα παρακολούθησης και να αναπτύξουν ολοκληρωμένα προγράμματα βιοϊατρικής πρόληψης.
Επιπλέον, η Επιτροπή υποστήριξε την ανάπτυξη ενός επικοινωνιακού μοντέλου για την ευαισθητοποίηση των πολιτών και την αντιμετώπιση της εσφαλμένης πληροφόρησης και της παραπληροφόρησης σχετικά με τον εμβολιασμό κατά του HPV και του HBV. Το μοντέλο αυτό παρέχει πρακτική καθοδήγηση στα κράτη μέλη ώστε να επικοινωνούν με τρόπο τεκμηριωμένο με το κοινό. Μέσω της κοινής δράσης SHIELD, το μοντέλο αυτό θα μετουσιωθεί σε συγκεκριμένες εκστρατείες ευαισθητοποίησης που θα προωθούν τον εμβολιασμό κατά του HPV και του HBV ως αποτελεσματικό εργαλείο πρόληψης του καρκίνου.
Λοιμώξεις του αναπνευστικού
Ο εμβολιασμός κατά των λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος —όπως η εποχική γρίπη, ο ιός SARS-CoV-2 (COVID-19), ο αναπνευστικός συγκυτιακός ιός (RSV) και η πνευμονιοκοκκική λοίμωξη— συμβάλλει στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επιπλοκών σε ομάδες υψηλού κινδύνου. Με τον εμβολιασμό των ατόμων ηλικίας 65 ετών και άνω, καθώς και των ατόμων με καρδιαγγειακές παθήσεις, μειώνεται ο κίνδυνος καρδιακής προσβολής, εγκεφαλικού επεισοδίου και άλλων οξέων συμβάντων.
Το σχέδιο «Ασφαλείς καρδιές», το οποίο παρουσίασε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον Δεκέμβριο του 2025, περιλαμβάνει μια πρόταση για σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με τον εμβολιασμό κατά των λοιμώξεων του αναπνευστικού συστήματος ως προληπτικό μέτρο για τις καρδιαγγειακές παθήσεις.
Σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την ενίσχυση της συνεργασίας για την καταπολέμηση των ασθενειών που προλαμβάνονται με εμβολιασμό
Τον Δεκέμβριο του 2018 οι υπουργοί Υγείας της ΕΕ ενέκριναν σύσταση του Συμβουλίου σχετικά με την ενίσχυση της συνεργασίας για την καταπολέμηση των νόσων που προλαμβάνονται με εμβολιασμό.
Αυτή η πρωτοβουλία πολιτικής αφορούσε δραστηριότητες όπως ο συντονισμός της προμήθειας εμβολίων, η στήριξη της έρευνας και της καινοτομίας και η αντιμετώπιση της επιφυλακτικότητας απέναντι στον εμβολιασμό. Γενικός στόχος ήταν να αυξηθεί η καθιέρωση του εμβολιασμού στην ΕΕ από τη σκοπιά του κύκλου ζωής.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενίσχυσε τη στήριξή της στις εθνικές προσπάθειες για μεγαλύτερη κάλυψη του εμβολιασμού, μέσω της κοινής δράσης για τον εμβολιασμό (2018-2022) που συγχρηματοδοτήθηκε από το τρίτο πρόγραμμα «Η ΕΕ για την υγεία» (3,55 εκατ. ευρώ). Η κοινή αυτή δράση, η οποία δρομολογήθηκε το 2018, είχε ως στόχο να καταπολεμήσει την επιφυλακτικότητα απέναντι στον εμβολιασμό και να αυξήσει την εμβολιαστική κάλυψη στην ΕΕ.
- Σύσταση του Συμβουλίου
- Ανακοίνωση της Επιτροπής
- Ερωτήσεις και απαντήσεις
- Βίντεο (υπότιτλοι διαθέσιμοι στα EN, FR, DE, IT, RO)
- Ενημερωτικό δελτίο (διαθέσιμο στα FR, DE, IT, PT, RO)
- Ενημερωτικό δελτίο – Υλοποίηση των δράσεων της ΕΕ για την ενίσχυση της εμπιστοσύνης στον εμβολιασμό
Επιπλέον, η Επιτροπή βοηθά τις χώρες της ΕΕ να διατηρούν ή να αυξάνουν τα ποσοστά εμβολιασμού με τους εξής τρόπους:
- προωθώντας τον εμβολιασμό κατά της εποχικής γρίπης σε ομάδες υψηλού κινδύνου
- ενθαρρύνοντας τις χώρες της ΕΕ να εξασφαλίζουν ότι όλα τα παιδιά ανοσοποιούνται σύμφωνα με τα εθνικά προγράμματά τους
- ενημερώνοντας τους πολίτες σχετικά με τη σημασία της ανοσοποίησης και στηρίζοντας τις δραστηριότητες των χωρών της ΕΕ
Μεταξύ του 2022 και του 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διεξήγαγε μια επικοινωνιακή εκστρατεία με τίτλο «#UnitedInProtection» (Ενωμένοι στην προστασία), με σκοπό να αποκτήσουν οι πολίτες μεγαλύτερη επίγνωση σχετικά με τα οφέλη που έχει η διά βίου προσέγγιση του εμβολιασμού.
Ασφαλή εμβόλια κατά της COVID-19 για τους Ευρωπαίους
- Στις 17 Ιουνίου 2020 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε την ευρωπαϊκή στρατηγική για τα εμβόλια κατά της COVID-19, η οποία επιδιώκει να επιταχύνει την ανάπτυξη, την παρασκευή και τη διάθεση εμβολίων κατά της νόσου COVID-19. Τα ασφαλή και αποτελεσματικά εμβόλια κατά του SARS-CoV-2, του ιού που προκαλεί τη νόσο COVID-19, αποτελούν τον καλύτερο σύμμαχό μας για τη σταδιακή εξάλειψη της πανδημίας.
- Στις 15 Οκτωβρίου 2020 η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση σχετικά με την ετοιμότητα για τις στρατηγικές εμβολιασμού και τη διάθεση των εμβολίων κατά της νόσου COVID-19, στην οποία παρουσιάζονται τα βασικά στοιχεία που θα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα κράτη μέλη στα εθνικά τους σχέδια εμβολιασμού κατά της νόσου COVID-19, ιδίως όσον αφορά τον ορισμό των ομάδων προτεραιότητας για τον εμβολιασμό.
- Μάθετε περισσότερα για τις δραστηριότητες της Επιτροπής για τη διάδοση ασφαλών και αποτελεσματικών εμβολίων σε παγκόσμιο επίπεδο: Ασφαλή εμβόλια κατά της COVID-19 για τους Ευρωπαίους
Συνασπισμός για τον εμβολιασμό
Την άνοιξη του 2019 ιδρύθηκε συνασπισμός για τον εμβολιασμό, ο οποίος φέρνει σε επαφή ευρωπαϊκές ενώσεις επαγγελματιών του τομέα της υγείας και φοιτητών ώστε να υποστηρίξουν τον εμβολιασμό στο πλαίσιο της εργασίας τους με τους πολίτες και τους ομοτίμους τους. Τα μέλη του συνασπισμού δεσμεύονται να παρέχουν ακριβείς πληροφορίες στο κοινό, να διαψεύδουν τους μύθους γύρω από τον εμβολιασμό και τα εμβόλια, και να ανταλλάσσουν βέλτιστες πρακτικές.
