Direct naar de inhoud
Logo van de Europese Commissie
nl
Public Health

EU-maatregelen ter bestrijding van resistentie tegen antimicrobiële stoffen (antimicrobial resistance, AMR)

Over resistentie tegen antimicrobiële stoffen

Resistentie tegen antimicrobiële stoffen (AMR) is het vermogen van micro-organismen om te overleven of te groeien in aanwezigheid van een antimicrobiële stof die dat micro-organisme normaliter in zijn groei afremt of doodt.

AMR is een van de grootste wereldwijde bedreigingen voor de volksgezondheid en ontwikkeling. In juli 2022 hebben de Commissie en de lidstaten AMR aangemerkt als een van de drie grootste bedreigingen voor de gezondheid, die gecoördineerde actie op EU-niveau vereisen om de paraatheid en respons te versterken.

AMR is verantwoordelijk voor meer dan 35 000 sterfgevallen per jaar in de EU/EER, als rechtstreeks gevolg van een infectie die te wijten is aan antibioticaresistente bacteriën. Deze gevolgen voor de gezondheid zijn vergelijkbaar met die van griep, tuberculose en hiv/aids samen.

Uit gegevens van het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) blijkt een aanzienlijke toename van het aantal infecties en sterfgevallen als gevolg van bacteriële antibioticaresistentie, met name in de gezondheidszorg. Geschat wordt dat ongeveer 70 % van de infecties met antibioticaresistente bacteriën zich in de gezondheidszorg voordoen.

Er wordt verwacht dat tussen 2025 en 2050 39 miljoen sterfgevallen rechtstreeks aan bacteriële AMR zullen toe te schrijven zijn.

AMR brengt ook aanzienlijke kosten mee, onder meer voor de gezondheidszorg en de economie. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) schat dat hogere uitgaven voor de gezondheidszorg en een lagere productiviteit van de beroepsbevolking als gevolg van AMR de EU/EER-landen elk jaar bijna 11,7 miljard euro kosten.

Wereldwijd zou AMR tegen 2050 per jaar 1 biljoen US-dollar aan extra kosten voor gezondheidszorg met zich kunnen meebrengen en tegen 2030 per jaar tot een verlies van 1 à 3,4 biljoen US-dollar aan bruto binnenlands product kunnen leiden.

Resistentie tegen antimicrobiële stoffen vormt een bedreiging voor de menselijke gezondheid, de diergezondheid en het milieu, aangezien micro-organismen zoals bacteriën zich in en tussen alle sectoren verspreiden. Daarom moet dit probleem worden aangepakt door middel van geïntegreerde maatregelen vanuit meerdere sectoren, in het kader van de zogenaamde “één gezondheid”-benadering.

De EU-maatregelen uitbreiden

Op 13 juni 2023 heeft de Raad de aanbeveling inzake de uitbreiding van de EU-maatregelen ter bestrijding van resistentie tegen antimicrobiële stoffen met behulp van een “één gezondheid”-benadering goedgekeurd na een voorstel van de Europese Commissie als onderdeel van het geneesmiddelenpakket.

De aanbeveling van de Raad verruimt en complementeert het “één gezondheid”-actieplan van de EU tegen AMR van 2017 in alle drie de dimensies van het “één gezondheid”-spectrum (menselijke gezondheid, diergezondheid en het milieu) met het oog op maximale synergie en een krachtige en doeltreffende respons tegen AMR in de hele EU.

Deze aanbeveling van de Raad heeft tot doel:

  • de nationale “één gezondheid”-actieplannen tegen AMR te versterken
  • de surveillance en de monitoring van AMR en het gebruik van antimicrobiële stoffen te verbeteren
  • de preventie en de bestrijding van infecties op te voeren
  • het beheer van antimicrobiële stoffen te verbeteren en het verstandig gebruik van antimicrobiële stoffen te bevorderen
  • streefwaarden voor AMR en het gebruik van antimicrobiële stoffen in de gezondheidszorg aan te bevelen
  • voorlichting, onderwijs en opleiding te verbeteren
  • onderzoek en ontwikkeling te ondersteunen en stimulansen voor innovatie en de toegang tot antimicrobiële stoffen en andere medische tegenmaatregelen voor AMR
  • de samenwerking op te voeren
  • wereldwijd meer maatregelen te nemen

Om de vooruitgang en de bereikte resultaten bij de uitvoering van het AMR-actieplan van 2017 en de aanbeveling van de Raad over AMR te beoordelen, heeft de Europese Commissie opdracht gegeven tot een studie om een monitoringkader op te zetten.

Op 1 juni 2023 heeft het Europees Parlement een resolutie aangenomen over actie door de EU om resistentie tegen antimicrobiële stoffen tegen te gaan.

Het “één gezondheid”-actieplan van de EU tegen AMR van 2017

In juni 2017 heeft de Europese Commissie het “één gezondheid”-actieplan van de EU tegen AMR goedgekeurd in respons op het verzoek van de EU-landen in de conclusies van de Raad van 17 juni 2016.

Dit plan berust op drie hoofdpijlers:

  1. van de EU een regio met de beste praktijken maken
  2. onderzoek, ontwikkeling en innovatie bevorderen
  3. de wereldwijde agenda vormgeven

Het plan omvat meer dan 70 maatregelen op het gebied van de menselijke gezondheid, de diergezondheid en het milieu, waarvan de voortgang regelmatig wordt gemonitord.

In het kader van de uitvoering van het actieplan heeft de Commissie EU-richtsnoeren voor het verstandig geneeskundig gebruik van antimicrobiële stoffen bij de mens vastgesteld. Deze richtsnoeren moeten het verkeerd gebruik van antimicrobiële stoffen verminderen en het verstandig gebruik ervan promoten.

Ze zijn gericht op alle actoren die verantwoordelijk zijn voor of een rol spelen bij het gebruik van antimicrobiële stoffen en vullen de EU-richtsnoeren voor verstandig gebruik van antimicrobiële stoffen bij dieren aan.

Tussen de vaststelling van het AMR-actieplan uit 2017 en de goedkeuring van het voorstel van de Commissie voor een aanbeveling van de Raad inzake de uitbreiding van de EU-maatregelen ter bestrijding van resistentie tegen antimicrobiële stoffen met behulp van een “één gezondheid”-benadering hebben enkele belangrijke initiatieven tot de strijd van de EU tegen AMR bijgedragen.

Het gaat onder meer om:

Zowel het EU4Health-programma als het programma Horizon Europa financieren maatregelen op het gebied van onderzoek, projecten en studies betreffende AMR.

“Eén gezondheid”-netwerk inzake AMR van de EU

Het “één gezondheid”-netwerk inzake AMR – onder voorzitterschap van de Europese Commissie – bestaat uit deskundigen op het gebied van het milieu en de menselijke en diergezondheid, vertegenwoordigers van de betrokken wetenschappelijke EU-agentschappen, belanghebbenden en deskundigen van de Commissie.

Het heeft tot taak voor meer coördinatie en dialoog op het gebied van het milieu en de menselijke en diergezondheid tussen de EU-instellingen, de lidstaten en belanghebbenden te zorgen bij de bestrijding van resistentie tegen antimicrobiële stoffen.

Het netwerk komt gewoonlijk tweemaal per jaar bijeen.

Voor de communicatie tussen de leden van het “één gezondheid”-netwerk inzake AMR organiseert de Europese Commissie het EU-platform inzake resistentie tegen antimicrobiële stoffen. Dit interactieve digitale netwerk is gericht op het bevorderen van de dialoog tussen bevoegde autoriteiten, bedrijven, maatschappelijke organisaties en wetenschappers over AMR-kwesties die relevant zijn voor de Unie.

Voorlichting

Om over AMR voor te lichten, heeft het Europees Centrum voor ziektepreventie en -bestrijding (ECDC) de Europese Antibioticadag (EAAD) in het leven geroepen: doel is voor te lichten over de bedreiging voor de volksgezondheid van antibioticaresistentie en het belang van een verstandig antibioticagebruik.

In de loop der jaren is de Europese Antibioticadag – die jaarlijks op 18 november samen met de Internationale week van antimicrobiële resistentie plaatsvindt – uitgegroeid tot een wereldwijd platform waarbij tal van landen buiten de EU en belanghebbenden als partners betrokken zijn conform de “één gezondheid”-benadering van AMR van de Commissie.

Bovendien heeft de Commissie in september 2024 een campagne gelanceerd om resistentie tegen antimicrobiële stoffen onder de aandacht van jongeren te brengen en deze aan te pakken met een samenlevingsbrede benadering. De EU is ook een uitgesproken pleitbezorger van een sterkere respons in het kader van “één gezondheid” op de wereldwijde bedreiging van AMR.