Skip to main content
Public Health

Zdrowie psychiczne

Na zdrowie psychiczne wpływa wiele czynników, w tym predyspozycja genetyczna, pochodzenie społeczno-ekonomiczne, złe doświadczenia z dzieciństwa, przewlekłe schorzenia lub nadużywanie alkoholu lub narkotyków.

Zdrowie psychiczne i dobrostan psychiczny są zatem wzajemnie powiązanymi kwestiami, na które wpływają strategie polityczne i działania w wielu sektorach, w tym w dziedzinie edukacji, zdrowia, zatrudnienia, włączenia społecznego i walki z ubóstwem.

Ta relacja jest dwustronna: bez odpowiedniego zapobiegania chorobom psychicznym, wsparcia i leczenia wzrasta ryzyko gorszej edukacji lub bezrobocia.

Zdrowie psychiczne oznacza zdolność do samorealizacji, łatwość w nawiązywaniu relacji z innymi ludźmi, zaangażowanie w życie społeczności i produktywność w pracy. Zdrowa psychicznie osoba jest również w stanie poradzić sobie z normalnym napięciem, smutkiem i kłopotami życiowymi.

Już przed pandemią COVID-19 stan zdrowia psychicznego ludności w Europie był powodem do niepokoju. W specjalnym rozdziale sprawozdania „Zdrowie i opieka zdrowotna w zarysie: Europa 2018” podkreślono, że problemy ze zdrowiem psychicznym dotykają około 84 mln osób w całej UE. Całkowity koszt złego stanu zdrowia psychicznego w 28 państwach UE szacuje się na ponad 4 proc. PKB, czyli ponad 600 mld euro.

Zdrowie psychiczne a COVID-19

Pandemia przyniosła strach i poczucie braku bezpieczeństwa, wpędziła w izolację, spowodowała utratę dochodów i śmierć bliskich osób. Problemy ze zdrowiem psychicznym uległy przez to zaostrzeniu.

W sprawozdaniu „Zdrowie i opieka zdrowotna w zarysie: Europa 2020” stwierdzono, że pandemia COVID-19 i wynikający z niej kryzys gospodarczy to ogromne obciążenie psychiczne dla obywateli – poziom stresu i lęku zwiększył się, więcej osób też zapada na depresję. Młodzież i osoby należące do grup o niższych dochodach są uważane za szczególnie narażone na to ryzyko. W przypadku osób już wcześniej cierpiących na schorzenia psychiczne negatywny wpływ pandemii zwielokrotniony jest przez trudności z dostępem do opieki zdrowotnej.

Zaradzenie nie tylko bezpośrednim, ale i długoterminowym skutkom pandemii dla zdrowia psychicznego to coraz bardziej złożone wyzwanie. Na swojej platformie polityki zdrowotnej DG SANTE stworzyła specjalną przestrzeń dla zainteresowanych organizacji z dziedziny zdrowia i opieki społecznej. Mogą one wymieniać się tam konkretnymi praktykami w zakresie zdrowia psychicznego i wiedzą na temat wpływu pandemii.

Ta wirtualna sieć, koordynowana przez organizację Mental Health Europe, skupia się na potrzebach grup szczególnie podatnych na zagrożenia, takich jak osoby bezdomne, osoby z wcześniej występującymi schorzeniami i osoby starsze. Użytkownicy mogą skorzystać również z wirtualnej biblioteki.

16 października 2020 r. zorganizowano pierwsze webinarium, na którym dzielono się wynikami wstępnej analizy. Szczególną uwagę poświęcono potrzebom pracowników służby zdrowia w zakresie zdrowia psychicznego.

Działanie

Komisja Europejska od dawna angażuje się w poprawę zdrowia psychicznego obywateli Europy, czego dowodzą dotychczasowe działania.

Działania, jakie Komisja prowadzi w dziedzinie chorób niezakaźnych i zdrowia psychicznego, opierają się na międzynarodowych ramach polityki, w szczególności celach zrównoważonego rozwoju ONZ oraz dziewięciu globalnych dobrowolnych celach w zakresie chorób niezakaźnych określonych przez Światową Organizację Zdrowia. Komisja koncentruje się przy tym na wspieraniu i uzupełnianiu polityk państw członkowskich UE.

Grupa Sterująca ds. Promocji Zdrowia, Profilaktyki Chorób i Zarządzania Chorobami Niezakaźnymi to grupa ekspertów z krajowych ministerstw zdrowia, która została formalnie ustanowiona w 2018 r., aby wspierać państwa członkowskie w realizacji celów w zakresie zdrowia należących do celów zrównoważonego rozwoju.

Komisja przedstawia grupie sterującej najlepsze praktyki i podejścia wybrane zgodnie z priorytetami krajowymi i unijnymi. Kraje UE wskazują następnie, które z tych propozycji chcą wdrażać lub upowszechniać.

Otwarte i ukierunkowane zaproszenia do zgłaszania najlepszych praktyk są publikowane na portalu najlepszych praktyk. Można tam znaleźć również przegląd praktyk zgromadzonych i udostępnionych w ramach działań współfinansowanych ze środków programów w dziedzinie zdrowia.

W 2018 r. grupa sterująca uznała zdrowie psychiczne za obszar, w którym należy wdrażać najlepsze praktyki. W maju 2019 r. krajom UE przedstawiono wstępną selekcję najlepszych praktyk. Państwa uszeregowały następnie te praktyki według ich adekwatności względem priorytetów krajowych.

W rocznym planie prac na 2020 r. opracowanym w ramach programu działań w dziedzinie zdrowia przewidziano wsparcie finansowe na wdrażanie trzech praktyk, które zostały uznane za najlepsze. Są to:

  • proponowana przez Belgię reforma systemu ochrony zdrowia psychicznego koncentrująca się na usługach zorientowanych na klienta w środowisku lokalnym
  • opracowany w Austrii kompleksowy program zapobiegania samobójstwom
  • stworzony w ramach współpracy europejskiej program etapowej pomocy osobom chorym na depresję.

W 2021 r. przedstawiony ma zostać wniosek dotyczący wspólnego działania (ImpleMENTAL), którego celem jest wdrożenie reformy systemu zdrowia psychicznego i programu zapobiegania samobójstwom. Program etapowej pomocy osobom chorym na depresję będzie realizowany w ramach projektu EAAD-Best.

Celem UE jest wspieranie konkretnych działań w dziedzinie zdrowia psychicznego prowadzonych w terenie, które mają największe znaczenie dla krajów UE.

Informacje dodatkowe

To support countries in reaching the health targets of the Sustainable Development Goals, the Commission has established a Steering Group on Health Promotion, Disease Prevention and Management of Non-Communicable Diseases (“the Steering Group”).

The Steering Group provides advice and expertise to the Commission on developing and implementing activities in the field of health promotion, disease prevention and the management of non-communicable diseases. It also fosters exchanges of relevant experience, policies and practices between the Member States.

Steering Group activities

The activities of the Steering Group are intended to facilitate the implementation of evidence-based best practices by EU countries, in order to ensure that the most up-to-date findings and knowledge are being put into practice.

The Steering Group advises the Commission in the selection of best practices and in making better use of research results to support their transfer and scaling up at the national and European level. The EU Health Programme or other financial instruments of the EU support the implementation and transfer of best practices.

As part of the process, the Commission presents to the Steering Group tested policies and approaches selected according to national and EU priorities and based on agreed-upon criteria. EU countries indicate which of these they are interested in implementing or scaling-up. The Commission launches open calls for best practices according to priorities of the SGPP. The calls can be accessed on the Best Practice Portal. The Commission then identifies the best ways to support the implementation of these policies, using all available instruments at the Commission's disposal.

The Commission may also set up sub-groups for the purpose of examining specific questions. These groups operate for a limited period of time, and on the basis of agreed mandates. They report to the Steering Group.

The Commission Decision setting up a Commission expert group "Steering Group on Health Promotion, Disease Prevention and Management of Non-Communicable Diseases” provides additional information on its role and its areas of work. The Steering Group is chaired by the Commission and the members are representatives of the Member States.

Implementation of best practices

Nutrition and Physical Activity:

Rare Diseases:

Mental Health:

Cancer:

  • EU Colorectal Cancer Screening - Implementation of guidelines within the screening programmes in Italy, Slovakia and Romania (technical support instrument)
    Related information : Health and long-term care (europa.eu)

Integrated Care:

Policy implementation

Work has been carried out in a number of areas, in particular on:

The Steering Group has already selected an initial set of policy interventions that will be implemented by multiple EU countries, and is selecting the next priority areas for the implementation of best practices. Its activities will also be linked to the ongoing work of the WHO and the OECD.

Interested parties in the field can actively participate in discussions via the Health Policy Platform, in particular the Non-Communicable Diseases Network.

Resources

The Steering Group's work will be supported by online resources on health promotion and the prevention and management of non-communicable diseases, such as: